Nagrody Nobla

blog autor

Basia Steńczyk | 03-04-2018

Każdy z nas słyszał o Nagrodzie Nobla, jednak czy każdy z nas wie kim był jej fundator i kto może ją otrzymać?

Alfred Nobel urodził się w Szwecji, jednak edukację odbył w Rosji w Petersburgu, gdzie jego ojciec zajmował się produkcją min lądowych i morskich. Jako dziecko Alfred mówił już w pięciu językach. Kiedy dorósł rodzice wysłali go do Paryża, gdzie praktykował u włoskiego chemika, wynalazcy nitrogliceryny. Po powrocie do rodzinnego kraju, zafascynowany tą substancją, postanowił zając się produkcją tego materiału. Nie odpuść nawet wtedy, gdy w wybuchu zginął jego młodszy brat wraz z kilkoma innymi osobami. Po tym incydencie zabroniono eksperymentów z nitrogliceryną w obrębie Sztokholmu i Albert musiał przenieść się w inne miejsce.

Założył firmę Nitroglycerin Aktiebolaget, która jako pierwsza na świecie komercyjnie produkowała i sprzedawała nitroglicerynę. Jednak ze względu na duże ryzyko wybuchu Albert chciał opracować łatwy sposób transportu i przechowywania tego łatwo wybuchającego materiału. Po wielu próbach otrzymał dynamit – mieszankę nitrogliceryny i ziemi okrzemkowej. Swój wynalazek opatentował w 1867 roku. Jego firma posiadała ponad 20 filii na całym świecie, a sam Nobel pod koniec życia miał na koncie 255 patentów. Zmarł w 1896 roku i pozostawił po sobie niezwykły spadek – polecił, by z jego majątku utworzyć fundusz, który przeznaczony miał być na nagrody dla ludzi, którzy w danym roku  przynieśli ludzkości największą korzyść.

Obecnie Nagroda Nobla jest jedną z najbardziej prestiżowych jakie można otrzymać za swoje dokonania. Przyznawana jest w jednej z pięciu dziedzin:

- fizyki – „za najważniejsze odkrycie lub wynalazek w dziedzinie fizyki”

- chemii -  „za najważniejsze odkrycie lub postęp w dziedzinie chemii”

- fizjologii lub medycyny – „za najważniejsze odkrycie w dziedzinie fizjologii lub medycyny”

- literatury – „za wybitną pracę na rzecz idealistycznych tendencji”

- Pokojowa Nagroda Nobla - za „najlepszą pracę na rzecz braterstwa między narodami, likwidacji lub redukcji stałych armii oraz za udział i promocję stowarzyszeń pokojowych”.

Dziwić może, że nie ma nagrody przyznawanej w dziedzinie matematyki. Zamysłem Alfreda Nobla było, aby nagroda dotyczyła wynalazków i odkryć, a więc rzeczy praktycznych, które przyczyniają się do rozwoju techniki. Uważał matematykę za dziedzinę teoretyczną, która nie przynosi praktycznych korzyści.

Pierwsza uroczystość wręczenia nagrody odbyła się w Królewskiej Akademii Muzycznej w 1901 roku. Od 1902 roku Noble wręczane są przez Króla Szwecji. Uroczystość zawsze odbywa się 10 grudnia – w rocznicę śmierci fundatora.

Nie każdy może głosić osobę do nominacji, upoważnieni do tego są tylko m.in. członkowie parlamentów i rządów, członkowie sądów międzynarodowych, rektorzy uniwersytetów. Spośród wszystkich zgłoszeń Komitet wybiera około 200 kandydatur. Ciekawostką jest, że nazwiska osób nominowanych nie są udostępniane publicznie przez 50 lat od roku nominacji. Lista wybranych 200 osób wysyłana jest do wybranych ekspertów z danych dziedzin i po weryfikacji zostaje 15 osób. Następnie następuje głosowanie członków Królewskiej Akademii Nauk, w wyniku którego wybierani są laureaci.

Nagroda Nobla bywa krytykowana, a dokładniej mówiąc zasady jej przyznawania. Zdarza się, że jedna nagroda przyznawana jest kilku osobom. Jednak reguły mówią, że jedną nagrodę mogą otrzymać maksymalnie trzy osoby. Zdarza się, że zespół pracujący nad wynalazkiem składa się z więcej niż 3 badaczy i wtedy część z nich nie otrzymuje nominacji. Również brak nominacji pośmiertnych budzi kontrowersje. Zdarza się, że osoba umrze zanim zdąży być nominowana. Największą jednak krytykę otrzymuje Pokojowa Nagroda Nobla. Wielu komentatorów uważa, że wielu laureatów otrzymało ją niesłusznie i niezgodnie z wytycznymi Alfreda Nobla.

Najmłodszy laureat Nagrody Nobla miał zaledwie 17 lat w momencie jej przyznania. Była to Malala Yousafzai - pakistańska działaczka na rzecz praw kobiet, która w 2014 roku otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla. Zdarza się, że laureaci odmawiają przyjęcia nagrody. W całej historii tylko 6 osób zrezygnowało z nagrody, z czego 4 w obawie przed represjami władz.

Łącznie wręczonych jest już ponad 800 nagród dla osób i organizacji.

Wpisy które mogą ci się spodobać:

5 największych zagrożeń dla Twojej przyszłości, o których (jeszcze) nie wiesz.

Notatki mistrzów – czyli jak notować, żeby zapamiętywać jak najwięcej

Historie Sukcesów #1 - Grażyna Rusiecka

Wielkie wymieranie programistów?

Obserwuj nas w mediach społecznościowych!

Poznaj nas lepiej śledząc naszego bloga oraz kanały w mediach społecznościowych. Codziennie dostarczamy nowe treści, dzięki którym spojrzysz na naukę i poszerzysz swoją wiedzę.